Elektrikli Otomobil Balonu Patladı: Milyarlar Buharlaştı
Dünyanın en büyük otomobil üreticileri, elektrikli araçlara hızlı bir geçişe büyük yatırımlar yaptı. Şimdi ise stratejilerini hızla yeniden yazıyorlar. ABD'de yaşanan finansal kayıp 50 milyar dolara, yani yaklaşık 46 milyar euroya ulaştı. Avrupa'da ise Volkswagen ve Mercedes-Benz gibi devler, talebin düşmesi ve Çin'den gelen acımasız rekabetle boğuşuyor.
Son on yıl boyunca otomotiv sektörü elektrifikasyonun peşinden koştu. Devlet teşvikleri, sıkılaşan emisyon kuralları ve Tesla'nın yükselişi, içten yanmalı motorun beklenenden çok daha hızlı tarihe karışacağına dair bir hava yarattı.
Ancak 2024 ve 2025'e gelindiğinde bu iyimserlik yerini soğuk bir gerçekle yüzleşmeye bıraktı. Tüketici ilgisi azaldı. Şarj altyapısı beklentilerin gerisinde kaldı. Başlangıçtaki heyecan, menzil, ikinci el değeri ve uzun vadeli sahiplik maliyetleri gibi pratik endişelere dönüştü.
Amerika'da, Ford ve General Motors'un başını çektiği üreticiler, yatırımlarını ve varlık değerlemelerini yaklaşık 50 ila 55 milyar dolar (46 ila 51 milyar euro) arasında revize etti. Bunlar defter oyunları değil, stratejik yanlış hesapların faturası. Ford, elektrikli araç bölümü Model e'nin sattığı her araçta on binlerce dolar zarar ettiğini itiraf etti. Şirket, büyük elektrikli SUV planlarını rafa kaldırıp hibrit teknolojilere yöneldi.
Stellantis, yani Jeep, Ram ve Chrysler gibi markaların çatı şirketi, en ağır darbeyi alanlardan biri oldu. Elektrikli araç projeleri ve varlıklarında 26 milyar dolardan (24 milyar euro) fazla zarar yazdı. Birçok batarya fabrikasının inşası durdu, yeni modellerin lansmanı yıllarca ertelendi. Elektrikli altına hücum bir anda pahalıya patladı.
Avrupa'da ise tablo daha da sert. Talep ABD'deki gibi zayıf, ama bir de ucuz Çinli elektrikli otomobiller tehdidi var. Volkswagen, tarihinde ilk kez Almanya'daki fabrikalarını kapatmayı bile düşündü. ID serisine olan talep beklentilerin altında kalırken, sabit maliyetler inatla yüksek kaldı. 2025 başında Volkswagen, Mercedes-Benz ve BMW, kârlarında yüzde 46'ya varan düşüş açıkladı. Geçiş, planlanandan daha yavaş ve pahalı gerçekleşti.
Bunun üzerine stratejik geri adımlar geldi. Mercedes-Benz, daha önce 2030'a kadar tamamen elektrikli olma sözünü vermişti, şimdi ise içten yanmalı ve hibrit motor geliştirmeye önümüzdeki on yıl boyunca devam edeceğini açıkladı. Volvo Cars da 2030'a kadar sadece elektrikli otomobil satma hedefinden vazgeçti. Hükümet politikaları da etkili oldu. Almanya 2023 sonunda elektrikli araç alım teşviklerini bitirince satışlar bazı aylarda yüzde 37'ye varan oranda düştü. Rakamlar, pazarın büyük ölçüde teşviklere dayandığını gösterdi.
Peki elektrikli rüzgar neden durdu? Analistler üç ana sebebe işaret ediyor. Birincisi fiyat. Elektrikli otomobiller hâlâ çoğu alıcı için çok pahalı. Erken benimseyenler zaten geçti, geniş kitleler ise 10 ila 15 bin euro fazlasını ödemeye yanaşmıyor. İkincisi, ikinci el değeri. Elektrikli araçların ikinci el fiyatları, benzinlilere göre daha hızlı düştü. Kiralama ve filo şirketleri bu hızlı değer kaybından çekiniyor. Üçüncüsü ise altyapı. Şarj ağları genişliyor ama hızlı şarj hâlâ tutarsız. Evde şarj imkanı olmayan, özellikle apartmanlarda yaşayanlar için menzil endişesi gerçek bir sorun.
Şimdi sırada ideolojiden çok gerçekçilik var. Elektrikli mobilite ölmüş değil, ama "ya hep ya hiç" hikayesi sona eriyor. Önümüzdeki beş yılda kazananlar, özellikle şehirde elektrikli sürüş sunup uzun yolda şarj derdini ortadan kaldıran plug-in hibritler olacak gibi görünüyor. Batılı üreticiler ise BYD gibi Çinli devlerle baş edebilmek için maliyetleri kökten düşürmenin yolunu bulmak zorunda. Aksi halde bugünkü on milyarlarca euroluk zarar, daha derin bir sanayi hesaplaşmasının sadece başlangıcı olabilir.
Bir zamanlar elektrifikasyonun tek başına kurtuluş getireceğine inanan sektör için ders net: Teknoloji hızla değişiyor, ama ekonomi her zamanki gibi kendi bildiği tempoda ilerliyor.
